Site Rengi

tarım hayvancılık desteklemeler
DOLAR
15,8043
EURO
16,8914
ALTIN
940,40
BIST
2.380,90
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Açık
24°C
İstanbul
24°C
Açık
Salı Açık
26°C
Çarşamba Açık
26°C
Perşembe Az Bulutlu
24°C
Cuma Parçalı Bulutlu
25°C

ZİRAİ DON OLAYINDAN NASIL KORURUZ.

ZİRAİ DON OLAYINDAN NASIL KORURUZ.

ZİRAİ DON OLAYINDAN NASIL KORURUZ.

ZİRAİ DON OLAYINDAN KORUNMA YÖNTEMLERİ

Tarım ürünlerini don hadisesinden gözetmek için çok muhtelif yöntemler uygulanmaktadır. Her yörenin abuhava gidişatı yapılan tarımın biçimi, yetiştirilen bitkinin özelliği ile ilgili tarım şirketinin ihtimalleri göz önüne alınarak, bu yöntemlerden en uygun, en pratik ve en ucuz olanı seçilmelidir. Tek bir yöntemle ihtiyat alınabileceği gibi, gereken vaziyetlerde bir kaç yöntem birlikte uygulanarak don olayının hasar yapması önlenebilir. Ehemmiyetli olan mevzu, doğru ve en etmen olan yöntemin seçilmesi ve doğru biçimde uygulanmasıdır. Genel olarak bu mevzuda 2 yöntem kullanılır:

1- PASİF YÖNTEMLER

a-Yer tercihi

Don tehlikesi taşıyan risk bölgelerde mümkün oldukça tarımsal faaliyetler yapılmamalıdır. Şayet tarım yapılması düşünülen bcan verge don riskine maruz ise, değişik mevsimlerde don vakasının görülme olasılığı, olası şiddeti ve havada dağılımı incelenmelidir.   Bu mevzu ile ilgili olarak, dikkatler çok iyi bilinen don boşlukları =frost hollows veya don çukurlarına =frost pockets yöneltilmelidir. Don boşlukları herhangi bir yükseklik seviyesinde alana gelebilir ve genellikle natürel veya suni olarak oluşmuş şiddetli rüzgarlardan korunan ve içine soğuk hava hareketi olmayan, ufak vadiler oluklar veya pespaye basınç merkezleridir. Bu don bcan vergeleri özellikle don hasarlarına sarihtir ve bu bcan vergelerde tarımsal faaliyet yapılmamalıdır.   Bir meyil veya nehir kenarı boyunca yer alan ağaçlar, çalılar ve engebeli çayır soğuk hava akışına engel olabilir ve don olukları alana getirebilirler. Genel olarak alt doğrultuda akış sürati 2 m.sec-1 değerini geçmez, ancak engebeli arazilerde soğuk hava engelleri olarak oluşabilen hava karışımları ve dalgalanmaları kırılır veya üzerinden aşılır ve hava bir nabız atışı şahsiyetinde meyil alt hareket eder Findlay, 1970.   Pespaye bcan vergelere doğru akan soğuk havanın natürel ve suni engellerle önü kesilmelidir. Şayet bu tip engeller yoksa, don çukurları olarak belirlenen düşük yükseltili bcan vergelerde, soğuk havanın çökmesiyle don vakası görülür ve hava hadiselerine bağlı olarak birkaç gşöhret sürebilir. Natürel engeller ağaç sıraları, çalılar, bodur ağaçlar, asma bitkileridir. Suni engeller ise, binalar, duvarlar, tahta perdeler, yoğun çalılar, demiryolu ve otoban duvarlarıdır. Soğuk hava, meyil doğrultusunda alt doğru akarken engeller tarafını yakalanır ve güzergahı değiştirilerek bitkilerden uzaklaştırılır. Köşeli ve meyilli natürel bir engel soğuk havanın güzergahını değiştirir ve bu biçimde duyarlı bitkiler korunur. Sık ağaçlar ve çalılar tarafından yakalanan soğuk hava akımını uzaklaştırmak için uygun natürel civar yoksa, ağaç ve çalılar arasında meyle uygun ufak boşluklar bırakılarak soğuk havanın uzaklaştırılması gerekir. Yakın etraftaki geniş su yüzeylerinde don tehlikeyi daha düşüktür ve kuzey yarımküre için güneye bakan meyillerde dikilen çit bitkileri, kuzeye bakan meyillerdeki çit bitkilerine göre don hasarına daha az maruz kalır. Güney yarımkürede bu vaziyetin tersi mevzubahisidir.

Genel olarak bcan vergelerin abuhava özelliklerine göre ürün çeşitleri ve yurdumuza uygulaması altta verilmiştir:   Bcan vergelerin özellikleri ve yetiştirilmesi uygun olan ürünler: İlkbaharda hemen hemen don hadiseyi görülmeyen bcan vergeler Akdeniz kıyıları: Turunçgiller; Seyrek olarak don hadiseyi görülen bcan vergeler Doğu Karadeniz kıyıları:Bcan vergenin yüksek kesimlerinde turunçgiller ve sert çekirdekli meyveler, bcan vergenin pespaye kesimlerinde don hadisesine duyarlı çeşitler; Don olayının orta sıklıkta görüldüğü bcan vergeler Ege ve Marmara kıyıları:Bağ çeşitleri; Dona sarih bcan vergeler Ege, Marmara, Karadeniz, Akdeniz iç kesimleri:Don hadisesine daha mukavemetli bağ, armut ve elma çeşitleri; Don tesiri altında olan bcan vergelerİç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu:Don hadisesine en dayanıklı bağ, armut ve elma çeşitleri. Tarımsal imal için don hasarlarına karşı koruma yöntemlerinin hiçbirisi güvenli yarıyılın uzunluğundan daha ehemmiyetli olamaz. Bitki yetişme yarıyılının vasati uzunluğu, ilkbahar geç donlarının en son tarihi ile sonbahar erken donlarının ilk tarihi arasındaki zaman olarak açıklanabilir. Bitki yetişme yarıyılının uzunluğu ile ilgili bilgiler, don riskine sarih bcan vergeler için uygun ürün cins ve çeşitlerinin tercihinde ziraat ile uğraşanlara ehemmiyetli miktarda dayanakçı olacaktır. Bu bilgilerden belirli ürünler için vasati güvenli dikim tarihleri elde edilebilir.   Don riskine duyarlı bcan vergelerin haritalanması için bir çok yöntem literatürde açıklanmıştır. Bunlardan bazıları topografik ve klimatolojik haritaların temel alındığı masa çalışmalarıdır. Öteki kısmı ise ayrıntılı alet ölçümlerine katlanan ve değişik arazi ölçümleri tarafından desteklenen çalışmalardır. Alet ölçümlerine katlanan yöntem en yaygın olanıdır ve değişik yaklaşımların geniş oranda uygulandığı yöntemdir. Aletlerin tipleri ve kullanışlılığı, gözlemlerin yoğunluğu ve gözlem müddetinin uzunluğu genellikle bir çok don yarıyılı gibi etmenler yöntemin verimli olmasında ehemmiyetli etmenlerdir.

b- Bitki Yöneti

Bitkilere uygulanacak değişik harekâtlar, bitkilerin don hadisesine karşı mukavemetini arttırabilir ve en az hasarla kurtulmasını sağlayabilir. Bu operasyonların uygulanabilir ve ekonomik olması ehemmiyetlidir. Bu operasyonlardan bazıları altta belirtilmiştir: En fazla hava akımına olanak verecek bitki dikimi; Önerilen tarihlerden evvel bitki dikimi yapılmaması; İyi toprak faydalılığı ve uygun su kaynaklarının verimli tesirlerini sürdürmek; Don hadisesine karşı dayanıklılığı çoğaldırmak için kimyeviler ve bitki hormonları kullanılabilir.

c- Bitki tercihi ve imali

Aynı tarihte çiçeklenen belirli meyvelerin çeşitleri, dayanıklılık mevzusunda belirgin değişiklikler gösterir. Bundan dolayı duyarlı olanların çıkartılması ve mukavemetli olanların üretilmesi don tehlikesini eksiltecektir. Daha geç çiçeklenen elma cinsleri çeşitleri, sert kışlık buğday, yulaf çeşitleri ve dona daha dayanıklı çilek çeşitlerine, don hadisesine duyarlı bcan vergelerde her zaman lüzum dinlenir. Yapılacak çalışmalarda başarı, alınganlık veya dayanıklılık ile ilgili sebeplerin açıklanmasında sağlanacak gelişmelere bağlıdır. En uygun bitki tercihi ile ilgili genel bilgiler altta verilmiştir: Don alana gelen bcan vergelerde ve şiddetli abuhavalarda uzun breyli gelişen bitki cinsleri seçilerek; duyarlı çiçekler veya meyveler yer seviyesindeki soğuk havadan uzaklaştırılarak korunur. Vadi tabanlarında, dar havzalarda, çukur bcan vergelerde dona duyarlı bitkilerin yetiştirilmesinden sakınılmalıdır. Dağlık bcan vergelerde ve tepelerde güneye bakan daha sıcak meyiller; bağ, meyve ve erkenci patates için en uygun yetiştirme alanlarıdır. Gcan ver, rezervuar, nehir gibi geniş su kütlelerine yakın bcan vergelerde don tehlikeyi her zaman azdır. Ağaçlık alanlar soğuk havayı saptırarak meyil alt uzaklaştırırlar. Bu sebeple ağaçlık alanların korunması ehemmiyetlidir. Dona duyarlı bitkilerin yetiştirildiği arazilerde toprak işlemesinden sakınılmalıdır. Don tehlikeyi olan bcan vergelerde, dona duyarlı bitkilerin özellikle yonca arazileri, mera, hububat, çalılık, fidanlık yakınlarında yetiştirilmesinden sakınılmalıdır. Don tehlikesinin çoğaldığı zamanlarda herhangi bir biçimde toprağın gevşetilmesinden sakınılmalıdır. Don hadisesine duyarlı bitkilerin yetiştirildiği yerlerde, don riski başlamadan evvel yabancı otlar arınılmalı, ancak başka hiçbir kültürel harekât yapılmamalıdır.

2- ETKİN YÖNTEMLER

a- Atmosfere giden ışınımın durdurulması yapay sis

Havaya su buharı püskürtülerek suni bulut yaradılışı sis ile atmosfere giden ışınım engellenebilir. Duman perdesi veya dumandan oluşturulan suni bulutlar ışınım kayıplarını tedbire çalışmalarında kullanılmıştır, fakat bu yöntemlerin aktifliği hakkında uygulanan duman perdesinin görünen yoğunluğu ile karar vermek olanaksızdır. Duman perdesinde oluşturulan parçacıklar yerden uzaya giden uzun dalga ışınımı yakalayabilmelidir. Bulut içerisindeki su damlacıkları, suni olarak oluşturulan duman perdesindeki çok ufak parçacıklardan daha tesirli olduğu belirlenmiştir.

b- Isı izolasyonu

Ürünleri dumanla kaplamak için toksik olmayan protein köpükleri kullanılır. Bu yöntem mekanize olması sebebiyle bazı avantajlara sahiptir ve köpük bitkiler üzerinde uzun süre kalabilir ve bilave edilen ardıl don hadiseleri için gözetici olur.

c- Havanın karıştırılması

Tipik ışınımlı geceler boyunca, yer ile temas halinde olan hava soğur ve yüzeye yakın seviyelerde soğuk bir hava tabakası oluşur. Yerden 150 m yükseklikteki bir hava tabakasındaki sıcaklık, yer seviyesindeki sıcaklıktan fark edilecek derecede daha sıcaktır. Sıcaklığın yükseklikle çoğaldığı bu gibi özel vaziyetler sıcaklık terselmesi =inverziyon olarak adlandırılır. Olağan gşanlarda yükseklik ile sıcaklık eksilir. Don hasarı soğuk hava tabakası ile ilgilidir, fakat üst seviyelerdeki daha sıcak hava ile alttaki daha soğuk havanın karıştırılmasıyla don hasarını en aza indirilebilir. Yere yakın seviyedeki soğuk hava ile üst seviyelerdeki daha sıcak havanın karıştırılması neticeyi inverziyon bozulur ve yere yakın soğuk hava tabakasının sıcaklığı birkaç derece çoğaldırılır. Bu vaziyet rüzgar aygıtları, fanlar ve hatta helikopterler kullanılarak başarılabilir.   Rüzgar aygıtları ile don gayretinde başarıya erişmek için don bilave edilen gecelerde öncelikle inverziyonun şiddeti belirlenmeli ve daha sonra rüzgar aygıtları kullanılmalıdır. Cılız inverziyon koşulları altında, rüzgar cihazlarının kullanımı hudutlandırılır. Şiddetli inverziyonların alana geldiği bcan vergelerde don ile çaba maliyetleri, korunan ürünşöhret ekonomik değeri dikkate alınarak belirlenmelidir.

d- Direk hava ve bitki ısıtması

Işınım yoluyla yeryüzünden atmosfere giden ısı kaybının giderilmesi için en yaygın ve en kolay yöntem uygun ısıtma teçhizatları kullanmak veya ufak ateşler yakmaktır. Bu yöntemle arazilerde veya meyve bahçelerindeki sıcaklıklar belirli ürünler için kritik sıcaklık değerlerinin üzerinde tutulabilir. Dünyanın bir çok bcan vergesinde ısıtma yöntemi yaprağını dökmeyen Akdeniz meyveleri ve yaprağını döken öteki meyve ağaçlarının bulunduğu alanlarda kumpaslı ve iyi organize edilmiş olarak uygulanmaktadır.   Bu yöntemde odun, kömür veya mangal kömürü kullanılabildiği gibi, dizel yağlar da muhtelif tip ve büyüklüklerdeki uygun teçhizatlar desteğiyle yaygın olara kullanılırlar. Bu yöntemle ilgili olarak ısıtıcı modellerinin geliştirilmesi, bitkilere toksik tesiri sebebiyle dumanın yok edilmesi, alet içinde oluşan isin ve kullanılan yakıtın eksiltilmesi çalışmaları ehemmiyetini gözetmektedir.   Isıtıcılar bütün araziye tesirli olacak biçimde dağıtılmalı 75-200 adet/ha, fakat arazinin daha soğuk kesimlerinde ısıtmanın iyi yapılabilmesi için rüzgarın geliş istikametine daha fazla ısıtıcı konulması uygun olacaktır. Bitki için gerekli olan hava sıcaklığının çoğalmasıdır, fakat aynı zamanda ısıtıcılarla dağılan ısınında ehemmiyeti büyüktür. Yağ ve gaz ısıtıcıları havayı konveksiyon ısınarak yükselme yoluyla ısıtırlar, fakat ısıtıcının tipine bağlı olarak donanımların sıcak yüzeyleri tarafından meyve bahçelerine dağılan ısı toplam ısının %10-30’unu oluşturmaktadır.   Çok rakamda yakılan ufak ateşler, az rakamdaki büyük ateşlere göre havayı ısıtmada daha tesirlidir. Büyük ateşler, çevreye dağılmadan süratlice yükselip inverziyon tavanını delerek soğuk ve sıcak havanın iyi bir biçimde karışması için gerekli sirkülasyonu engelleyecek kolonların oluşmasına neden olabilir. Büyük ateşler yalnızca inverziyonun tavan tabakasına hasar vermez, aynı zamanda süratlice soğuk havanın içine çekilerek hasarı bereketinden fazla olur. Şayet bir bcan vergede bir mevsim boyunca 2-3 kereden fazla don hadiseyi görülmezse ısıtma yöntemi uygun ve ekonomiktir. Daha fazla don görülen bcan vergelerde ısıtma ekonomik değildir.   Seralarda elektrikle ısıtma, araziye uygun kalorifer sistemi ile ısıtma bazı ülkelerde kullanılan pahalı yöntemlerdir. Ancak bu yöntemlerde korunacak ürünşöhret ekonomik değeri temel alınmaktadır.

e- Su uygulaması

Don hadisesini önlemede bir yöntem olan üstten sulama veya yağmurlamanın belirgin bir faydayı vardır ve dikkate değer bir ehemmiyete sahiptir. Bu uygulama geniş bir su kaynağı, uygun sulama teçhizatları ve iyi bir toprak drenajı ister. Bu yöntem yalnızca üzerindeki buz yükünü taşıyabilecek bitkilerde uygulanabilir.   Yağmurlama yönteminde, bitki su soğuduğu ve donduğu zaman, ışınımla kaybolan ısıyı kazandırmak için eritme ısısını civara verir. 1 gr veya 1 cm3 suyun 1°C soğuması için 1 kalori ısı sarihe çıkar, fakat bitki için daha ehemmiyetli olan vaziyet 1 gr suyun donması için 80 kalorinin sarihe çıkmasıdır. Şayet yaprak veya tomurcuk ince bir su filmi kaplanırsa, suyun donmasıyla ısı sarihe çıkar ve bitki sıcaklığının 0°C’nin altına düşmesini engellenir. Bu su filminin olabildiğince aralıksızı sağlanmalıdır, bu sayede bitki üzerinde buz tabakaları oluşmasına ve civar sıcaklığı donma noktasının altına düşmesine karşın bitki sıcaklığı donma noktasının altına düşmeyecektir.   Bir güvenli uygulama, ıslak termometre sıcaklığı donma noktasına eriştiği zaman yağmurlama harekâtına başlamaktır. Yağmurlama operasyonu bitki dokularının dayanabilmesi için mümkün olduğu kadar sürdürülmelidir. Uygulama hava sıcaklığı 0 °C’nin üzerine çıkıncaya kadar devam ettirilmelidir. Yağmurlama sistemi, ürün kaybına neden olabilen birkaç dakikalık kritik devreyi engelleyecek veya kesecek biçimde bütün ve kesintisiz olarak su örtüsü sağlamalıdır. Yağmurlama sisteminin evvelden test edilmesi gereklidir. 12-20 saniye aralıklarla çalışan ufak yağmurlayıcılardan daha tatmin edici neticeler alındığı Davis 1955 tarafından bildirilmiştir. 90 saniye aralılarla çalışan daha büyük yağmurlayıcılar -5°C de domates bitkisi üzerinde tesirli olamamıştır. Yinelenen uygulamaların daha kısa aralıkları, yaprak yüzeyindeki daha düşük sıcaklık metamorfozlarını sonuç vermiştir.

f- Toprak operasyona ve yöneti

Don hasarlarını en aza indirebilmek için; toprak nemli, yabancı otları arınılmış, düzenlenmiş ve pekiştirilmiş olmalıdır. Don riski olan yarıyıllardan evvel toprak üzerindeki ürünler, organik madde artıkları, gübre artıkları ve yabancı otlar sürülmeli ve toprak sıkıştırılmalıdır. Bu operasyonlardan sonra toprak sulanmalı ve kuru kalmasına fırsat verilmemelidir.

g- Kumlama

Bu yöntem hem pahalı, hem yüksek emekçilik, hem de toprağın yapısını etkilemesi sebebiyle uygulanması güç bir yöntemdir. Kum materyalinin kolay ısınması ve ışınım yoluyla yavaş soğuması bu yöntemin pozitif yanıdır. Her sene ince bir kum tabakasının don tehlikeli alanlara serilmesi biçiminde yapılır. İnce kum aynı zamanda buharlaşmayı kendi bünyesindeki su ölçüyü çok az olduğundan en alt seviyeye indirir.

h- Çiçeklenmeyi geciktirme

İlkbaharda alana gelen son don vakalarının çok sık görüldüğü yerlerde, meyve ağaçlarının çiçeklenme devresinde don hadisesinden fazla hasar görülmemesi için çiçeklenmenin geciktirilmesi emeliyle ağaç dipleri 1 m çapında açılarak kar veya buz kalıpları konulur.

i- Zorlanmış hasat

Birçok vaziyette geniş bir ürün topluluğunu lüzumlu hasat yoluyla dondan gözetmek muhtemeldir. Don veya donma sıcaklıkları ile ilgili bir hipotez evvelden kullanıcılara eriştirilmiş ise, bcan vergedeki çiftçiler olgun meyveleri, sebzeleri ve öteki ürünleri acil olarak toplayabilir, aksi takdirde arazi üzerinde kalır ve don riskine hedef olur. Bu vaziyet geceleri bile devam edecek uzun saatler süren bir takım çalışmasını gerektirir. Bir Araya Gelen ürünlerin gözetmeli yerlerde ambar edilmesi gereklidir.

En güncel tarım haberleri habertarim.net farkıyla sunulmuştur.

www.tarim.com.tr

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.